Ελβετικές αρχαιολογικές έρευνες στην Ελλάδα 2026
Χαιρετισμός του Διευθυντή
Το φετινό καλοκαίρι, σχεδόν 120 εκατομμύρια θεατές κατέκλυσαν τις κινηματογραφικές αίθουσες για να παρακολουθήσουν την Οδύσσεια του Christopher Nolan, αποφέροντας περισσότερα από 1,78 δισεκατομμύρια δολάρια παγκοσμίως. Είτε μας άρεσε η ταινία είτε όχι, η επιτυχία της μαρτυρά το αξιοσημείωτο ενδιαφέρον για την αρχαιότητα και την ελληνική μυθολογία, ιδιαίτερα μεταξύ των νεότερων γενεών. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, oι πωλήσεις της Οδύσσειας του Ομήρου εκτοξεύτηκαν κατά 1.400% τον Ιούλιο, ενώ σε ετήσια βάση αυξήθηκαν κατά 96%. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η άνοδος αυτή διαμορφώθηκε στο 76%. Στην Ελβετία, τρία βιβλία αφιερωμένα στην ελληνική μυθολογία βρέθηκαν ανάμεσα στους πενήντα τίτλους με τις υψηλότερες πωλήσεις στο μεγαλύτερο βιβλιοπωλείο της χώρας.
Tην ίδια στιγμή, η Ελλάδα αναδεικνύεται σε ολοένα και πιο δημοφιλή τουριστικό προορισμό. Πέρυσι, τη χώρα επισκέφθηκαν 38 εκατομμύρια άνθρωποι, μεταξύ των οποίων 800.000 Ελβετοί, δηλαδή σχεδόν ένας στους δέκα κατοίκους της Ελβετίας. Η Αθήνα προσέλκυσε από μόνη της περισσότερους από 9 εκατομμύρια επισκέπτες. Στην πρώτη θέση βρέθηκε η Ακρόπολη, με περισσότερες από 4,6 εκατομμύρια επισκέψεις, και ακολούθησε το Μουσείο της Ακρόπολης, με σχεδόν 2 εκατομμύρια. Σε ολόκληρη τη χώρα, οι αρχαιολογικοί χώροι και τα μουσεία υποδέχθηκαν περισσότερους από 20 εκατομμύρια επισκέπτες και απέφεραν έσοδα άνω των 244 εκατομμυρίων ευρώ. Σύμφωνα με τις προβλέψεις, το 2026 αναμένεται να καταρρίψει νέα ρεκόρ. Οι ελληνικοί αρχαιολογικοί χώροι γνωρίζουν πρωτοφανή επισκεψιμότητα, σε επίπεδα που δεν έχουν καταγραφεί ξανά…από την εποχή της αρχαιότητας.
Η ελληνική αρχαιολογία έχει, λοιπόν, το κοινό της. Θα καταφέρει, όμως, ο κλάδος μας να μετατρέψει αυτό το ενδιαφέρον σε νέες επιστημονικές αναζητήσεις και σε ουσιαστικότερη, διαρκή ενασχόληση με το παρελθόν; Είναι ακόμη νωρίς για να γνωρίζουμε αν το αυξημένο αυτό ενδιαφέρον θα οδηγήσει περισσότερους νέους και νέες να επιλέξουν τις σπουδές της αρχαιολογίας. Ωστόσο, η δυναμική αυτή υπενθυμίζει, πόσο σημαντικό είναι για την Ελβετική Αρχαιολογική Σχολή στην Ελλάδα (ΕΑΣΕ) να συνεχίσει να προσφέρει στα ελβετικά πανεπιστήμια μια επιστημονική και ακαδημαϊκή βάση στην Ελλάδα, όπου η διδασκαλία, η έρευνα πεδίου και η διάδοση της γνώσης συνδυάζονται και αλληλοσυμπληρώνονται.
Ελβετικό Κέντρο για τον Πολιτισμό, την Έρευνα και τη Διπλωματία
Το 2026, η θεσμική παρουσία της Σχολής είναι ισχυρότερη και πιο διευρυμένη από ποτέ. Η νέα έδρα της στην Αθήνα, η οποία εγκαινιάστηκε στις 22 Μαΐου 2026 από τον ομοσπονδιακό σύμβουλο Ignazio Cassis και τον Υφυπουργό Εξωτερικών της Ελληνικής Δημοκρατίας, Γιάννη Λοβέρδο, στεγάζεται πλέον στο Ελβετικό Κέντρο για τον Πολιτισμό, την Έρευνα και τη Διπλωματία και αποτελεί σημαντικό ορόσημο τόσο στην ιστορία του ελβετικού φιλελληνισμού όσο και στην εκατονταετή ιστορία των σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών. Η Ελβετία διαθέτει πλέον, στην καρδιά της ελληνικής πρωτεύουσας, έναν χώρο που προορίζεται να ενισχύσει την πολιτιστική και επιστημονική της παρουσία. Σε συνεργασία με την Πρεσβεία της Ελβετίας και το Flux Laboratory, επιθυμούμε να καταστήσουμε αυτό το «σπίτι», σημείο αναφοράς στο αθηναϊκό τοπίο. Σχεδιασμένο ως χώρος γνώσης, πολιτισμού, συνάντησης και επιστημονικής διπλωματίας, βρίσκεται στους πρόποδες της Ακρόπολης, σε έναν πολυσύχναστο δρόμο από τον οποίο περνούν καθημερινά χιλιάδες ταξιδιώτες, περαστικοί και φιλοπερίεργοι.
Εκπαίδευση, Έρευνα και Δημοσιεύσεις
Η φιλοδοξία αυτή ξεκινά, πρωτίστως, από την εκπαίδευση. Φέτος, η έρευνα πεδίου επικεντρώθηκε στην Αίγινα, στο πλαίσιο ενός πενταετούς ερευνητικού προγράμματος, το οποίο δημιουργεί νέες ευκαιρίες εκπαίδευσης για φοιτητές και φοιτήτριες από ελβετικά πανεπιστήμια. Στην Ερέτρια, η EΑΣΕ διοργάνωσε επτά εκπαιδευτικά σεμινάρια με αντικείμενο τη γεωμετρική, την αρχαϊκή και την κλασική κεραμική, αλλά και την επιγραφική, τη συντήρηση, την αρχιτεκτονική και το επιστημονικό σχέδιο. Σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Ευβοίας, η Σχολή πραγματοποίησε επίσης μια ασυνήθιστη και εντυπωσιακή ανασκαφή σε υψόμετρο 1.100 μέτρων, στον ευβοϊκό Όλυμπο, όπου ήρθαν στο φως τα κατάλοιπα ενός ιερού κορυφής, το οποίο ήταν σε χρήση από τον 8ο αιώνα π.Χ. έως τη Ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο. Παράλληλα, η τρίτη ερευνητική περίοδος του Eretria Harbour Project έδωσε τη δυνατότητα να συνεχιστεί η υποβρύχια έρευνα στα κατάλοιπα του αρχαίου λιμανιού.
Ωστόσο, η έρευνα αποκτά πραγματική αξία όταν τα αποτελέσματά της γίνονται γνωστά και προσβάσιμα σε όλους. Στις αρχές του έτους, η Σχολή δημοσίευσε ένα βιβλίο αφιερωμένο στην ανασύνθεση των θρησκευτικών τοπίων της Ελλάδας: S. Verdan – S. Fachard – T. Theurillat (επιμ.), Reconstructing Greek Sacred Landscapes. Dynamics and Approaches from the Field (Οξφόρδη, 2026). Το έργο αυτό, καρπός της συνολικής προσέγγισης που αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του τελευταίου ερευνητικού προγράμματος που χρηματοδοτήθηκε από το Ελβετικό Εθνικό Ίδρυμα Επιστημών (FNS), επιτρέπει την ένταξη των ευρημάτων από την Αμάρυνθο σε ένα ευρύτερο και ανανεωμένο πλαίσιο ερμηνείας.
Σε μια εποχή κατά την οποία η αρχαία Ελλάδα φαίνεται να (ξανα)κερδίζει το ενδιαφέρον του κοινού πέρα από τα πανεπιστημιακά αμφιθέατρα, δική μας ευθύνη είναι να οικοδομήσουμε γέφυρες ανάμεσα σε αυτόν τον ενθουσιασμό και την έρευνα. Να ανασκάπτουμε, να εκπαιδεύουμε, να δημοσιεύουμε, αλλά και να ανοίγουμε τις πόρτες μας και να μεταδίδουμε τη γνώση: έτσι μπορεί η αρχαιολογία να μετατρέψει το ενδιαφέρον για το παρελθόν σε ουσιαστική γνώση και, ίσως, να εμπνεύσει την επόμενη γενιά αρχαιολόγων.
Ανασκαφική έρευνα στον Ελατιά του ευβοϊκού Ολύμπου
Μετά τις επιφανειακές έρευνες του 2025, η πρώτη ανασκαφή στην κορυφή της Ελατιάς, στον Όλυμπο της Εύβοιας, πραγματοποιήθηκε το 2026. Οι έρευνες επιβεβαίωσαν την ύπαρξη ενός ιερού κορυφής, το οποίο χρησιμοποιούνταν από τη Γεωμετρική έως και τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορική περίοδο, και αποκάλυψαν μια εξαιρετικά πλούσια απόθεση κεραμικής και ζωικών οστών. Τα αποτελέσματα αυτά τεκμηριώνουν τη μακρόχρονη χρήση του ιερού, προσφέρουν νέο συγκριτικό υλικό για τη μελέτη των ελληνικών ιερών κορυφής και ανοίγουν νέες προοπτικές για την κατανόηση των λατρευτικών πρακτικών των Ερετριέων.
Eretria-Amarynthos Survey Project
Αίγινα, Ελλάνιον Όρος
Το ελληνοελβετικό ερευνητικό πρόγραμμα στο Ελλάνιον Όρος (Αίγινα) εγκαινίασε το 2026 τη δεύτερη πενταετή φάση του, με τη μελέτη των ευρημάτων των προηγούμενων ερευνητικών περιόδων και μια πεντάβδομη επιφανειακή έρευνα πεδίου. Μέχρι σήμερα έχουν διερευνηθεί περισσότερες από 700 μονάδες έρευνας σε αυτή τη δυσπρόσιτη ορεινή περιοχή. Έχουν καταγραφεί περίπου 350 κατασκευές και έχουν καταμετρηθεί περισσότερα από 52.000 όστρακα κεραμικής, τα οποία μαρτυρούν έντονη ανθρώπινη παρουσία κατά τη διάρκεια των τελευταίων πέντε χιλιετιών. Οι έρευνες επικεντρώθηκαν στη νότια πλαγιά του βουνού: στη θέση Κάτω Βόδι εντοπίστηκε σημαντική συγκέντρωση μυκηναϊκής κεραμικής, ενώ στους Κήπους αναγνωρίστηκαν αρκετοί αρχαίοι λιθόπλινθοι, οι οποίοι πιθανότατα συνδέονται με ένα μικρό ιερό του Ηρακλή, γνωστό ήδη από επιγραφική μαρτυρία.
Hellanion Oros Project
Υποβρύχιες έρευνες στον αρχαίο λιμένα της Ερέτριας
Για τρίτη συνεχή χρονιά πραγματοποιήθηκαν υποβρύχιες έρευνες και δοκιμαστικές ανασκαφικές τομές στο αρχαίο λιμάνι της Ερέτριας. Οι έρευνες συνέβαλαν στην κατανόηση των τεχνικών κατασκευής των δύο μεγάλων κυματοθραυστών από λιθοσωρούς, οι οποίοι θεμελιώθηκαν πάνω σε beachrock (παράκτιο συγκολλημένο πέτρωμα), και τεκμηρίωσαν επισκευαστικές επεμβάσεις στο δυτικό λιμενικό έργο κατά τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο. Τα αποτελέσματα αποκάλυψαν ένα λιμάνι έκτασης περίπου 70 εκταρίων, γεγονός που το καθιστά ένα από τα μεγαλύτερα της Μεσογείου. Το λιμάνι ήταν οργανωμένο σε επιμέρους λεκάνες, η διάταξη και οι λειτουργίες των οποίων θα αποτελέσουν αντικείμενο λεπτομερούς μελέτης στις μελλοντικές ερευνητικές εκστρατείες.
Eretria Harbour Project
Sylvian Fachard, Διευθυντής της ΕΑΣΕ
Ο χώρος εδώ δεν είναι αρκετός για να ευχαριστήσουμε όλους τους φορείς και τα άτομα που στήριξαν τις δραστηριότητες της Σχολής. Θα πρέπει ωστόσο να αναφέρουμε ιδιαιτέρως: το Ελληνικό Υπουργείο Πολιτισμού, την Ελβετική Συνομοσπονδία, το Ελβετικό Εθνικό Ίδρυμα για την Επιστημονική Έρευνα, το Ίδρυμα για το Πανεπιστήμιο της Λωζάννης, το Καντόνι του Βω, το Evangelos Pistiolis Foundation, το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος και το Φιλανθρωπικό Ίδρυμα της Οικογένειας Sandoz. Εκφράζουμε επίσης την βαθιά μας ευγνωμοσύνη στους Έλληνες συνεργάτες μας για την εποικοδομητική συνεργασία στο πεδίο και στο μουσείο, και ιδίως στις Aγγελική Γ. Σίμωσι, Στέλλα Χρυσουλάκη και Ελένη Σπ. Μπάνου.
Ευχαριστήρια
–Yπουργείο Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη
–Γενική Διεύθυνση Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς, Ολυμπία Βικάτου, Κρυσταλλία Μαντζανά (Γενική Διευθύντρια)
–Τμήμα Εποπτείας Ελληνικών και Αλλοδαπών Επιστημονικών Ιδρυμάτων και Συντονισμού Θεμάτων Διεθνών Συνεργασιών και Οργανισμών, Κωνσταντίνα Μπενίση (Προϊσταμένη), Σοφία Σπυροπούλου
–Εφορεία Αρχαιοτήτων Ευβοίας, Δημήτριος Χριστοδούλου (Προϊστάμενος), Όλγα Κυριαζή, Φανή Σταυρουλάκη, Σταυρούλα Παρίσση
–Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων, Άννα Βασιλική Καραπαναγιώτου
–Εφορεία Εναλίων Αρχαιοτήτων, Δημήτρης Κουρκουμέλης
–Ελβετική Πρεσβεία στην Ελλάδα, Α.E. Stefan Estermann, Α.E. Sonja Hürlimann
–Πρεσβεία της Ελλάδος στη Βέρνη, Α.Ε. Αικατερίνη Σιμοπούλου
–Δημαρχείο Ερέτριας, Νίκος Γουρνής
–Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, Περιφερειακή Ενότητα Ευβοίας, Γιώργος Κελαϊδίτης
–Πολιτιστικός Σύλλογος Αμαρύνθου, Γρηγόρης Φουσταλιεράκης
–Εξωραϊστικός σύλλογος Αμαρύνθου «Το Γεράνι», Κώστας Φραγκουλόπουλος
Χορηγοί και Υποστηρικτές
–Ομοσπονδιακό Υπουργείο Οικονομικών, Παιδείας και Έρευνας της Ελβετίας
–Ομοσπονδιακή Γραμματεία Εκπαίδευσης, Έρευνας και Καινοτομίας της Ελβετίας
–Πανεπιστήμιο της Λωζάννης και άλλα Ελβετικά Πανεπιστήμια
–Ίδρυμα Σ. Νιάρχος, Ίδρυμα Θεόδωρου Λαγώνικου, Ίδρυμα ΚΙΚΠΕ, Φιλανθρωπικό Ίδρυμα της οικογένειας Sandoz, Ίδρυμα Ευάγγελος Πιστιόλης, Καντόνι του Βω, Ίδρυμα για του Παν/μίου της Λωζάννης, Ιδρυμα Isaac Dreyfus-Bernheim, Ίδρυμα Αφεντούλη